A SCIÀBEGA

                 Cume a l’è faita e cume a s’aduvéra
                                                                                                                    Emilio AZARETTI - 1972
.
       A sciàbega a l’è ina re’ furmà da due bànde, tegnüe drite inte l’àiga da ina fìřa de nateli inta parte survàna e da ina fìřa de ciùngi inta parte sutàna, che i fenisce int’in sacu.
       A sciàbega a se càřa cu’ in gùssu, inçenzendu in tocu de marina e pöi a se tira d’in terra in modu ch’a rüme in sciù fundu, ubligandu i pesci a intrà intu sàcu.
E sciàbeghe ciü pecìne i se ciama: sciabeghéli, rissöre e rissörui.
      E bande d’ina sciàbega urdinaria i sun longhe da sciüsciànta a çentuvìnti metri e fàite de maglie larghe, de çincantadui centimetri da grupu a grupu.
      I brémi i sun e corde cüxie au cu’ survàn d’a re’ duve se ghe infira i natéli, brémi da nata, e au cu’ sutàn, duve se gh’infira i ciùngi, brémi da ciùngiu. A re’ a se arma da nata e da ciùngiu fissàndura ogni pàrmu au bréme cu’ in fi’ rubüstu, ch’u passa inte maglie. A cüxiüra da re’ in sciû bréme fra dui grupi a se ciama armariu.
     I bastui, longhi dui o trei parmi e grossi cume in lasagnavù, i sun atacai in testa ae bànde. In tocu de corda longu u dugiu ch’u l’è atacau ae due estremità d’u bastun e u se ciama bragòtu o anche mància, u serve pe’ atacàghe e corde da tira a re’.
     I casceléti i sun tochi de re’ ciü séga, maglia da l’ötu au déixe, longhi da déixe a chìnze metri, ch’i cunzunze e bande cu’ u sacu.
    A gùřa a l’è l’avertüra d’u sacu. U bréme d'a nata u l’à e nate aveixinae cun üna ciü grossa intu mezu ch’a se ciama a maistra e a serve a marcà a mezarìa d’a re’.
    U sàcu inta parte bassa u l’è furmau da ina re’ spessa e rubüsta sférsu da ciùngiu, faita de maglia maniman sempre ciü séga ch’a va’ da l’ùnze inte gùře fina au vintötu inta curùna. A parte survàna d’u sacu a se ciama spiunetu, faita de fiřau ciü lengéiru, ma cu’ u méiximu nümeru de maglie.
    E curùne i cumença duve fenisce u sférsu da ciungiu e u spiunetu e i furma in sacu de maglia d’u trénta, longu da déixe a vìnti metri.
    E còrde, grosse cume in diu e rubüste, i sun longhe çéntu metri e i serve pe’ carà e pe’ tirà a re’.
     I barrì i se mete in sce a prima corda, a vìnti metri dai bastui, pe’ tegnìri a fi’ de l’àiga e pe’ ve’ che a re’ a séce parezà.
     U gianchetà o brunzin u l’è in tocu de sacu, faitu de veřu, longu da dùi a càtru metri, ch’u s’azunta ae curùne pe’ a pesca d’i gianchéti.
     I garéli i sun natéli ch’i s’atàca au bréme da ciùngiu d’e gùre pe’ nu’ piglià u vairùn. I s’aduvera inta pesca d’i gianchéti pe’ nu’ spurcàři.




                                                Cume se pesca

      Mesürà a currénte. Avanti cařà a re’ se mezüra a currénte cu’ in segnà ch’u se ciàma nàta da currénte e u l’è faitu d’in natélu cu’ ina bràssa de caréma e ina pria atacà in sciâ çima.
     Se piglia ina mìra de terra, u se lança a bagnu e dopu dui menüti se da’ a mente se a currénte a l’à purtàu u natélu a punente o a levante. A distança d’â mira a se mesüra a barche. Se gh’è tanta currénte se dixe che ghe n’è in füme. De nöte, invece de piglià a mìra, se lànça u férru cu’ in’orsa e se mete u segnà a bagnu arrente a l’orsa, mirandu cantu u se n’è aluntanau dopu dui menüti.
      Stivà a re’. Avanti de andà in càřa se stìva a re’ intu gussu,* metendu a bordu pe’ prima a bànda de levante, che a serà pöi l’ürtima a andà a bagnu. Dopu a bànda se mete a bordu u sàcu, ben léstu in sciâ drita d’a pùpa d’u gùssu. Pöi se piglia l’ascelà e se ména a nàta fina intu bastun, pe’ avé u léstu, che sereva a di’ pe’ nu’ da’ de vòte â bànda. Se a bànda a l’avésse de vòte u bréme da ciùngiu u purteréva a fundu chelu da nàta, impedendu â bànda de stà ben destésa.
     Ina vòta stivà a re’, se lìga a çima d’a corda d’u barrì in sciû bragotu d’u bastun e se gh’azùnta e corde in nümeru bastante pe’ arrivà â förança duve s’arréze i pesci, ch’a varia segundu u fundu e u postu. A Ventemiglia se càřa da üna fina a ünze corde.
     Andà in càřa. Partendu in càřa, se lascia a çìma de l’ürtima corda ligà â re’, a ün d’i pescavui ch’i resta in tèrra, pöi, se a currente a ven da punente, se càřa a re’ versu punente e se a ven da levante, versu levante, in manéira de avé sempre a currente in pupa candu se tira.
      U pescavù ch’u càřa a re’ u cumença a mulà e corde standu a pupa, pöi u böta u barrì, u piglia u léstu d’u bastun e u fìřa a re’ menandu a nata perché a banda a l’arrìve lèsta fina inta mànega.
      In autru pescavù, dritu intu mezu au gussu, cu’ in pe’ in sciû bordu, u ghe mola a banda in maneira ch’a nu’ s’imbröglie e che a nu’ se fràze, fretandu in sciû bordu d’a barca.
     Fenìu de mulà a bànda e i spéssi, se mete a prua in terra e se böta a bagnu a mànega, fandu ben atençiun ch’a séce lésta inte gùře.
     Se a mànega a va’ a bagnu imbröglià tüta int’in grupu, se dixe che u pescavù u l’à pigliau ina sòuma.
    Cařà a mànega lésta, s’adrìssa turna u gussu e se càřa l’autra bànda cu’u meiximu sistema, dàndughe in largà due möre de bànda e pöi a möřa d’u bastun in terra, mirandu de nu’ restà inarburai.
    Vögàndu a casciavöga se porta a çìma in terra duve gh’è za’ càiche pescavù ch’u l’aspeita.
     Tirà a re’. Se cumença alura a tirà e due corde fandu ben atenziun che i barrì e a màistra i séce sempre pari e che a re’ a végne sempre in pupa, perché dunca a s’aìssa dau fundu, a nu’ rüma e nu’ se piglia ninte.
     De nöte, candu a màistra e i barrì i nu’ se ven, pe’ tegnì a re’ drita se conta i grupi d’e corde e in pescavù u crìa a cheli de l’autra corda: üna, due, tre e via cuscì maniman che i grupi i gh’arriva inte mae.
     Candu l’arriva in terra i bastui, besögna piglià chelu da punente sempre léstu, ciü dì pousanduru in sciâ ciaza cu’ e nate versu levante, pöi se cumenca a fa’ e möre e maniman che a mànega a ven in terra, se strenze e due bànde fina a arrivà a pochi metri.
      Arrivai ai spessi se tira ciü asbrivau pe’ inmanegà i pesci. Se gh’è d’i pesci ch’i sàuta o ch’i sgàssa, se ghe tira caiche manà de gràva pe’ fari inmanegà.
   Dopu avé stracàu a manega s’agànta l’ascelà e se fa’ manega, arrevertegandura pe’ piglià i pesci ch’i sun inte curùne.
       I pesci i se çérne e i se mete inte corbe o inte cascete separai segundu a calità. Intantu caiche pescavù u cöglie e corde fandune de möre, arrente ae möre d’ê bànde.
      Pöi se lestìsce a mànega, pigliandu de drénte i dui peixin parezai e zirànduřa da revérsa, e se stiva turna a re’ intu gussu, cumençandu dae möre de levante.
      Cu’ a sciàbega se pésca i gianchéti a calunche ura d’u giurnu, inti mesi de frevà e de màrzu. I pignurìn, i treglìn e i agùi inti mesi caudi, da lügliu a setémbre, da l’arbù fina versu ötu, növ’ure.
     Suràli, bùghe, paràsine e autri pesci de scàglia i se pésca de nöte, cumençandu dau mese d’avrì fina a setémbre.

       Pubblicato sul numero XII de  A BARMA GRANDE, edita dall'Istituto Internazionale di Studi Liguri nel 1972, questo lavoro in ventemigliusu del dottor Emilio Azaretti, ha la prerogativa di descrivere dettagliatamente la tipica rete da pesca, usata per catturare il pesce azzurro. Com'è fatta e come si adopera, a vantaggio delle generazioni future, che non hanno avuto modo di vederla in azione.

   Molto interessanti sono le glosse marinare, usate nel lessico dei pescatori.